Korekta za znaki towarowe w OPZ — ile wynosi i jak jej uniknąć?

Znaki towarowe w opisie przedmiotu zamówienia bez prawidłowego oznaczenia równoważności to najczęstsze naruszenie w postępowaniach o zamówienia publiczne i ZK. Taryfikator MFiPR ujmuje je w pozycji Lp. 11 — kategorii obejmującej kryteria, warunki i specyfikacje, które ograniczają wykonawcom dostęp do postępowania.

Podstawowa stawka to 10% wartości zamówienia. Przy zamówieniu na 500 000 zł to 50 000 zł.

Taryfikator przewiduje dwa odstępstwa od tej stawki:

• 5% — jeżeli mimo ograniczającej specyfikacji zapewniono minimalny poziom konkurencji, czyli otrzymano i przyjęto oferty od kilku wykonawców spełniających kryteria kwalifikacji. Przy 500 000 zł — 25 000 zł.
• 25% — jeżeli warunki doprowadziły do sytuacji, w której ofertę mógł złożyć tylko jeden wykonawca, a nie uzasadnia tego specyfika techniczna zamówienia. Przy 500 000 zł — 125 000 zł.

Stawka 25% jest więc przypadkiem skrajnym, a nie regułą. Rozstrzyga to, ilu wykonawców realnie mogło złożyć ofertę — nie sam fakt pojawienia się marki w dokumencie.

Osobno warto znać przypadek, w którym korekta w ogóle nie jest konieczna: gdy wystarczająco dokładne opisanie wymaganego kryterium nie było możliwe, a do odniesienia dołączono wyrażenie „lub równoważne". Taryfikator mówi o tym wprost.

Dlaczego to jest problem

Wskazanie konkretnej marki, modelu, producenta lub patentu w OPZ faktycznie ogranicza konkurencję do jednego wykonawcy lub bardzo wąskiej grupy. Inni potencjalni oferenci zostają wykluczeni jeszcze przed złożeniem oferty. To narusza zasadę uczciwej konkurencji — kluczową zarówno dla PZP (art. 99 ust. 4-7), jak i dla ZK (Wytyczne MFiPR).

Co dokładnie jest zabronione

Zakazane jest opisanie przedmiotu zamówienia przez wskazanie znaków towarowych, patentów, pochodzenia, źródła lub szczególnego procesu, który charakteryzuje produkty konkretnego wykonawcy. Dotyczy to:

• nazw producentów („HP", „Cisco", „Microsoft Office")
• modeli urządzeń („Toyota Hilux 2024")
• nazw produktów chronionych prawem („Word", „Excel")
• numerów katalogowych konkretnych producentów
• specyficznych technologii zastrzeżonych dla jednej firmy

Kiedy jest wyjątek

Wskazanie znaku towarowego jest dopuszczalne, jeśli:

1. Jest uzasadnione specyfiką zamówienia (np. zamówienie uzupełniające do już posiadanego sprzętu — wymóg kompatybilności).
2. Zamawiający nie może opisać przedmiotu zamówienia w sposób wystarczająco dokładny przez parametry techniczne.
3. Dodano dopisek „lub równoważny".
4. Opisano kryteria równoważności — co konkretnie czyni inny produkt równoważnym (parametry minimalne, standardy techniczne).

Dwa pierwsze warunki są obiektywne. Cztery warunki muszą być spełnione łącznie.

Najczęstsze pułapki

„Lub równoważny" bez kryteriów równoważności. Dopisek bez opisu, jakie parametry decydują o równoważności, nie chroni — wykonawcy nie wiedzą, co zaproponować, audytor stwierdza naruszenie.

Niejawne znaki towarowe. Specyfikacja techniczna tak szczegółowa, że pasuje tylko do jednego produktu na rynku, ale bez wymieniania marki. Audytor sprawdzi, czy parametry są możliwe do spełnienia przez 2-3 niezależnych dostawców.

Wzmianki w załącznikach. OPZ wygląda neutralnie, ale załącznik nr 3 zawiera „lista dostawców rekomendowanych" z konkretnymi markami. Audytor czyta wszystkie dokumenty postępowania.

Specyficzne certyfikaty. Wymóg certyfikatu, który posiada tylko jeden producent — funkcjonalnie identyczne ze wskazaniem marki.

Jak prawidłowo opisać przedmiot zamówienia

Stosuj parametry techniczne, funkcjonalne i jakościowe. Zamiast „Toyota Hilux 2024" — „samochód terenowy z napędem 4x4, ładowność min. 1000 kg, silnik wysokoprężny, rok produkcji nie wcześniej niż 2023". Zamiast „Microsoft Office" — „pakiet biurowy obsługujący formaty .docx, .xlsx, .pptx z możliwością współpracy zespołowej".

Jeśli używasz wskazania marki jako ostateczność, zawsze dopisuj „lub równoważny" wraz z parametrami minimalnymi, które definiują równoważność. Wprost wymień, co decyduje o równoważności (np. „dopuszcza się produkty równoważne spełniające parametry: A min. X, B max. Y, certyfikat Z").

Co sprawdza audytor

Audytor czyta OPZ słowo po słowie. Szuka: nazw własnych, marek, modeli, numerów katalogowych. Dla każdego znalezionego wskazania sprawdza, czy jest dopisek „lub równoważny" i czy są opisane kryteria równoważności. Sprawdza też, czy specyfikacja techniczna nie pasuje tylko do jednego produktu na rynku.

Veriqt analizuje OPZ pod kątem znaków towarowych automatycznie. Wgrywasz SWZ lub zapytanie ofertowe, system wskazuje wszystkie potencjalne naruszenia z cytatami i sugeruje przeformułowania. Sprawdź swój projekt bezpłatnie.